สัญญาณเตือนว่า HDD หรือ SSD ของคุณอาจใกล้เสีย

ก่อนที่เราจะไปดูวิธีตรวจสอบเชิงลึก ลองสังเกตอาการเบื้องต้นของคอมพิวเตอร์คุณก่อน หากมีอาการเหล่านี้บ่อยครั้งขึ้น อาจเป็นสัญญาณว่าไดรฟ์เก็บข้อมูลของคุณกำลังมีปัญหา

• คอมพิวเตอร์ทำงานช้าลงอย่างเห็นได้ชัด: การเปิดโปรแกรม, บูทเครื่อง, หรือเข้าถึงไฟล์ใช้เวลานานกว่าปกติมาก
• เกิดอาการค้าง (Freeze) หรือจอฟ้า (Blue Screen of Death): โดยเฉพาะเมื่อกำลังเข้าถึงไฟล์ขนาดใหญ่หรือเปิดโปรแกรมบางตัว
• ไฟล์เสียหายหรือเปิดไม่ได้: พบว่าไฟล์ที่เคยใช้งานได้ปกติเกิดเสียหาย (Corrupted) เปิดไม่ได้ หรือหายไปจากโฟลเดอร์
• มีเสียงดังผิดปกติ (สำหรับ HDD): ฮาร์ดดิสก์แบบจานหมุน (HDD) ที่ใกล้เสียอาจมีเสียงคลิกๆ หรือเสียงขูดดังออกมาขณะทำงาน ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายอย่างยิ่ง
• ใช้เวลานานผิดปกติในการย้ายหรือคัดลอกไฟล์: แม้จะเป็นไฟล์ขนาดเล็ก แต่กลับใช้เวลานานมากในการจัดการ

วิธีตรวจสอบสุขภาพฮาร์ดดิสก์เบื้องต้นโดยไม่ต้องลงโปรแกรมเพิ่ม

สำหรับผู้ใช้งาน Windows คุณสามารถตรวจสอบสถานะของไดรฟ์เบื้องต้นได้โดยใช้เครื่องมือที่มีมาให้ในระบบปฏิบัติการ ซึ่งเป็นวิธีที่ง่ายและรวดเร็ว

1. ใช้คำสั่ง Check Disk (CHKDSK)

เครื่องมือนี้จะช่วยสแกนหาข้อผิดพลาดในระบบไฟล์ (File System) และ Bad Sectors บนไดรฟ์ของคุณ

1. เปิด File Explorer (กดปุ่ม Windows + E)
2. คลิกขวาที่ไดรฟ์ที่ต้องการตรวจสอบ (เช่น Drive C:) แล้วเลือก Properties
3. ไปที่แท็บ Tools แล้วกดปุ่ม Check ในส่วนของ Error checking
4. ระบบอาจแจ้งว่าไม่จำเป็นต้องสแกน แต่คุณสามารถกด Scan drive เพื่อเริ่มการตรวจสอบได้เลย
5. หากพบปัญหา ระบบจะพยายามซ่อมแซมให้โดยอัตโนมัติ

2. ใช้คำสั่ง WMIC เพื่อดูสถานะ S.M.A.R.T.

S.M.A.R.T. (Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology) เป็นระบบที่ไดรฟ์ใช้เพื่อประเมินสุขภาพของตัวเอง คุณสามารถเช็คสถานะภาพรวมได้อย่างรวดเร็วผ่าน Command Prompt

1. กดปุ่ม Windows พิมพ์ cmd แล้วคลิกขวาที่ Command Prompt เลือก Run as administrator
2. พิมพ์คำสั่ง wmic diskdrive get status แล้วกด Enter
3. หากไดรฟ์ทั้งหมดของคุณมีสุขภาพดี ระบบจะแสดงผลว่า ‘OK’ ในทุกบรรทัด แต่ถ้ามีไดรฟ์ใดขึ้นสถานะอื่น เช่น ‘Bad’, ‘Unknown’, หรือ ‘Caution’ แสดงว่าไดรฟ์นั้นอาจกำลังมีปัญหาและควรสำรองข้อมูลโดยด่วน

อ่านเพิ่ม: ลบไฟล์ขยะในไลน์ (Clear Cache) แก้ปัญหาแอปอืด กินพื้นที่เครื่อง โดยรูปไม่หาย

ใช้โปรแกรมตรวจสุขภาพ Harddisk และ SSD ยอดนิยม

เพื่อให้เห็นข้อมูลเชิงลึกและแม่นยำยิ่งขึ้น การใช้โปรแกรมจากผู้พัฒนาภายนอกเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด โปรแกรมเหล่านี้สามารถอ่านค่า S.M.A.R.T. ได้อย่างละเอียดและแสดงผลให้เข้าใจง่าย

CrystalDiskInfo เป็นโปรแกรมฟรีที่ได้รับความนิยมสูงสุด ด้วยหน้าตาที่เรียบง่ายแต่ให้ข้อมูลครบถ้วน เมื่อเปิดโปรแกรมขึ้นมา คุณจะเห็นข้อมูลสำคัญทันที

นอกจาก CrystalDiskInfo แล้วยังมีโปรแกรมอื่น ๆ เช่น Hard Disk Sentinel หรือโปรแกรมจากผู้ผลิตไดรฟ์โดยตรงอย่าง Samsung Magician (สำหรับ SSD Samsung) หรือ WD Dashboard (สำหรับไดรฟ์ Western Digital) ซึ่งมักจะมีฟีเจอร์เพิ่มเติม เช่น การทดสอบประสิทธิภาพ (Benchmark) หรือการอัปเดตเฟิร์มแวร์

อ่านเพิ่ม: วิธีบีบอัดไฟล์ PDF ให้เล็กลง (Compress PDF) ส่งงานทางอีเมลได้ ไม่ต้องกลัวไฟล์เกิน

เข้าใจค่า S.M.A.R.T. ที่สำคัญ: ดูตรงไหนว่าใกล้เสีย?

เมื่อใช้โปรแกรมอย่าง CrystalDiskInfo คุณจะเห็นรายการค่า S.M.A.R.T. มากมาย แต่มีบางค่าที่สำคัญเป็นพิเศษซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ถึงการเสื่อมสภาพได้ดีที่สุด

โดยทั่วไปแล้ว หากโปรแกรมแสดงสถานะเป็น ‘Caution’ หรือ ‘Warning’ โดยมีสาเหตุมาจากค่าเหล่านี้ คุณควรเริ่มกระบวนการสำรองข้อมูลทั้งหมดและวางแผนที่จะเปลี่ยนไดรฟ์ลูกใหม่ทันที

โดยสรุปแล้ว การตรวจสอบสุขภาพของ HDD และ SSD ไม่ใช่เรื่องยากและเป็นสิ่งที่ผู้ใช้คอมพิวเตอร์ทุกคนควรทำเป็นประจำ การสังเกตอาการผิดปกติ, การใช้เครื่องมือใน Windows, และการลงโปรแกรมเฉพาะทางเพื่อดูข้อมูลเชิงลึก จะช่วยให้คุณรู้ตัวล่วงหน้าและป้องกันการสูญเสียข้อมูลอันมีค่าได้ อย่างไรก็ตาม วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการสำรองข้อมูลสำคัญของคุณไปยังที่อื่นเสมอ ไม่ว่าจะเป็น External Harddisk หรือบริการ Cloud Storage

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ควรตรวจสุขภาพฮาร์ดดิสก์บ่อยแค่ไหน?

สำหรับผู้ใช้งานทั่วไป แนะนำให้ตรวจสอบอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง หรือเมื่อรู้สึกว่าคอมพิวเตอร์เริ่มทำงานผิดปกติไปจากเดิม การตรวจสอบบ่อยๆ ไม่ได้ส่งผลเสียต่อไดรฟ์แต่อย่างใด

SSD ไม่มีเสียงดังเหมือน HDD แล้วจะรู้ได้ยังไงว่าใกล้เสีย?

จริงอยู่ที่ SSD ไม่มีชิ้นส่วนเคลื่อนไหวจึงไม่มีเสียงเตือน แต่สัญญาณอื่น ๆ ยังคงเหมือนกัน เช่น เครื่องช้าลง, ค้าง, หรือเปิดไฟล์ไม่ได้ วิธีที่ดีที่สุดคือการใช้โปรแกรมอย่าง CrystalDiskInfo เพื่อดูสถานะ Health Status และค่า S.M.A.R.T. ที่เกี่ยวข้องกับอายุการใช้งานของ NAND Flash

โปรแกรมขึ้นสถานะว่า ‘Caution’ หรือ ‘Warning’ ควรทำอย่างไร?

สิ่งแรกที่ต้องทำทันทีคือการสำรองข้อมูลสำคัญทั้งหมดที่อยู่ในไดรฟ์นั้นไปยังที่ปลอดภัย จากนั้นให้วางแผนจัดหาไดรฟ์ลูกใหม่มาเปลี่ยนโดยเร็วที่สุด ไม่ควรใช้งานไดรฟ์ที่ขึ้นสถานะเตือนต่อไปเพื่อเก็บข้อมูลสำคัญ

การทำ Defragment ช่วยยืดอายุ HDD ได้จริงไหม?

การ Defragment ช่วยจัดเรียงข้อมูลบน HDD ให้เป็นระเบียบ ทำให้หัวอ่านทำงานน้อยลงและเข้าถึงข้อมูลได้เร็วขึ้น ซึ่งในทางทฤษฎีอาจช่วยลดการสึกหรอของชิ้นส่วนเคลื่อนไหวได้เล็กน้อย แต่ไม่มีผลโดยตรงต่อการป้องกัน Bad Sector อย่างไรก็ตาม ไม่ควรทำ Defragment กับ SSD เพราะจะทำให้อายุการใช้งานสั้นลงโดยไม่จำเป็น